Tội ác lớn nhất của Cọng Sản trong lịch sử Việt Nam
Viet Cong Strategy of Terror
nhân sĩ suốt đời giữ tiết tháo
Những bài thơ được nhiều người mến chuộng
Nguyễn Thùy Linh DDS
Điện thọai: 770-986-0773
All of our work is 100% guaranteed, you'll never have to worry about the quality of our
404-642-9383
Tiến Sĩ Luật Khoa Tom Huỳnh/ 949-444-2544
*ĐMCS

Từ Cá Sứt mũi đến Cá rỉa chân

DS Trần Việt Hưng

266-tt

Bác sĩ Nguyễn ý Đức trong bài “Món Cá quê hương’ đăng trên Tạp chí Xây dựng Houston có ghi nhận một món ‘đặc sản’ Miền Trung: ..’’cá sứt mũi sông Chu Bái Thượng nấu với dưa cải sen núi Mục hoặc canh chua thập cẩm với cúc tần, cần trắng, cà chua..’

Cá Sứt mũi, một tên cá có vẻ lạ với nguời Miền Nam VN, hơn nữa lại còn thêm sông Chu, Bái Thượng..những địa danh rất ít người tha phương biết đến.

Cá Sứt mũi, tên khoa học Garra fuliginous thuộc họ cá Cyprinidae tuy không phải là một loài cá thông dụng nhưng được xem là một loài..hiếm, với những đặc tính đáng chú ý..

Chi cá Garra còn nổi tiếng hơn với loài Garra rufa, còn gọi là ‘Fish doctor’ đã được báo chí và giới truyền thông Mỹ, Canada bàn luận khá ồn ào vào năm 2009, khi cá được một nhà kinh doanh ngành ‘Nail’ Việt Nam đưa vào Mỹ để làm cá..chữa bệnh, cho cá rỉa chân những khách hàng..ngâm chân trong bồn spa..! Nhưng dự án kinh doanh này đã không đuợc chấp thuận vì những lý do liên hệ đến sức khỏe..

Garra: tên gốc từ Miến điện (Myanmar)= mũi to, cá mũi sừng tê từ Burma

386-20

doctor Fish

1- Đại cương về chi cá Garra:

     Chi Garra thuộc họ cá Cyprinidea (họ cá Chép), được xem là một loài cá tiêu biểu cho nhóm cá ‘log sucker’ (bám và giá thể và hút thực phẩm ), được giới nuôi cá cảnh thả trong hồ kính để giúp ăn rong, rêu làm sạch hồ. Chi garra gồm khoảng trên 100 loài, đa số có nguồn gốc từ Á châu, khoảng 20 loài gặp tại Phi châu, nhiều nhất là tại Ethiopia..

      Chi Garra được nhà ngữ học Francis Buchanan Hamilton thiết lập vào năm 1822 như một nhóm phụ của chi Cyprinus và sau đó được chính thức định danh do Pieter Bleeker vào năm 1863.

387-20

      Garra có hính dáng chung nhỏ và thon, bụng to, mồm được cấu tạo để hút và có thể phân biệt với những cyprinids (họ hàng nhà cá chép) khác do một số đặc điểm như ‘viền sau của môi duới phình ra tạo thành một cấu trúc để hút hình oval, bộ phận vòm-khẩu cái thu hẹp đến độ hầu như biến mất; hai tia đầu của vây ngực phát triền..

      Cá Garra khó phân biệt về giới tính, thuộc loài ăn tạp, ăn rong rêu, tảo và sinh vật nhỏ mà chúng hút khi bám vào đá, thân cây thủy sinh. Hàm có viền hóa sừng, bén có thể cạo rong rêu để sau đó bị hút vào miệng cá, sức hút này đuợc tạo ra do sự co và giãn của yết hầu. Cá garra hầu như không có bao tử; thực quản nối thẳng với cơ vòng của ruột..

     Cá mái khi sắp đẻ, thân phồng to, tròn, buồng trứng có thể phát triển chiếm 4/5 khoang bụng. Dịch hoàn cùa cá trống ở giai đoạn giao phối cũng phình to. Đường kính của trứng trung bình khoảng 1.7 mm, trứng tụ thành đám có thể từ vài trăm đến cả ngàn trứng tùy kích thuớc của cá mái. Cá thường di chuyển ngược dòng về vùng thượng lưu để đẻ trứng..

     Hiện nay chi Garra ghi nhận được 114 loài, khoảng 10 loài gặp tại Việt Nam..

388-20

2- Garra tại Việt Nam :

     Tại Việt Nam, tài liệu của FAO (Fishes of the Cambodian Mekong của W.J. Rainboth) ghi nhận một số loài chính gồm:

          - Garra fusilinosa : Cá sứt mũi

     Theo FAO, một số tác giả đã cho là Garra nasuta (?) là loài tương đương, nhưng theo Fish base org thì G. fuliginous và G. nasuta là hai loài khác nhau.

     Mô tả (Fishbase.org) Cá nuớc ngọt, vùng nhiệt đới, dài tối đa 18 cm trung bình 5-7 cm.

     Mõm nhô với phần nhô rộng gấp đôi bề ngang của miệng, hơi vòng xuống duới..Phần xương hàm trên (rostrum) phát triển thành 3 thùy, và khuyết xuống thành một lõm, nhìn nhu mũi bị sứt một miếng. Có 2 đôi râu mõm và râu mép. Mang có 10 vi lọc Thân màu xậm có những vẩy phân bố rải rác không đều màu nhạt hơn. Đường bên dọc thân có 30-33 vẩy. Toàn thân mầu nâu đậm có 5-6 lằn nhạt và cuối đuôi có một đốm xậm..

389-20

Garra fusilinosa

   Cá sinh sống nơi những thủy lưu chảy xiết, đáy có đá, ăn rong rêu bám vào đá, rong thủy sinh và côn trùng, ít khi gặp tại những sông lớn..

   Khu vực phân bố: Á châu, lưu vực các sông Chao Phrya và Mekong.

  Tại Việt Nam gặp tại vùng Sông Chu (đập Bái Thuợng), Phú Lộc (Huế), Sông Bà lu, Vườn Cát Tiên..

   Một bài viết tại Việt Nam ‘ Cá sứt mũi sông Chu chỉ có ở đập Bái Thuợng’ ghi lại:

     ..’ Sông Chu bắt nguồn từ Lào chảy vào Thanh Hóa. Cách Thanh Hóa khoảng 56 km, có Đập Bái Thượng, xây dựng khoảng năm 1925-26 tại Xã Xuân Bái, Huyện Thọ Xuân. Dưới hạ lưu có nhiều loài cá sinh sống, trong đó có loài Cá sứt mũi quý hiếm, hầu như hoàn toàn không gặp tại các nơi khác ở miền Bắc..’

        ’ Thân cá nhỏ, cá mẹ to nhất không quá 200 gram. Cá ăn theo đàn chỉ nhỏ bằng đầu đũa, hiếm khi gặp cá to bằng ngón tay út. Thân cá có vẩy nhỏ và mềm, phần trên miệng bị vẹt một chút như vết sứt nên gọi là cá sứt mũi. Thịt cá mềm, béo, xương nhỏ..’

   ’ Chỉ duy nhất ở chân đập Bái Thuợng là có cá sứt mũi vào những ngày cuối Đông se lạnh đến giữa mùa Xuân, trong những mùa khác cá sinh sống lấn sâu trong khe đá ít gặp’. Cá không ăn mồi câu, thức ăn của chúng là rêu đá nhỏ li ti bám ở chân đập nước và đá cuội duới đáy sông Chu. Muốn bắt chúng phải dùng một loại lưới riêng mắt nhỏ và bền gọi là ’te’.

   ’ Món ăn đơn thuần là nấu cá với dưa chua cải sen núi Mục, cho vài lát hành già điểm xuyết. Núi Mục hiện nay đa bị khai phá lấy đá xây dựng..nên dưa cải không còn, và nguời địa phương đã dùng dưa lê, thứ dưa cải ở vùng núi Eo Lê (Vinh Lộc) thay thế..’. Ngày nay cá sứt mũi đuợc nấu canh chua thập cẩm hoặc nấu lẩu (than hay điện) có rau cúc tần, rau cần trắng kèm theo cà chua hay khế chua..’ Cá cũng có thể nướng vỉ trên than hồng, hay kho tiêu (kiểu Bắc) trong nồi đất xứ Nghệ..

390-20

Garra nasuta

( Loài Garra nasuta= Nose Logsucker, hình dạng rất giống G. fusiginosa, tuy nhiên nhỏ hơn nhiều, chỉ dài tối đa 12 cm)

         - Garra cambodgiensis : Cá đá rằn

Tên Anh-Mỹ : Stonelapping minnow, Cambodian Logsucker, False Siamese Algae eater

         - Garra fasciacauda : Cá đá đuôi sọc

391-20

Garra cambodgiensis                                 Garra fasciacauda

   Ngoài ra còn có Garra pingi = Cá đo ; Garra orientalis = Cá bậu

392-20

Garra pingi                                         Garra orientalis

3- Garra rufa: Cá rỉa chân:

   Cá Garra rufa hay ‘cá bác si’ có nguồn gốc từ luu vực của những giòng sông vùng Bắc và Trung của Trung Đông, nhất là tại Thổ Nhi Kỳ, Syria, Iraq và Iran. Cá nổi tiếng do khả năng ăn được các tế bào chết hay nhiễm bệnh trên da nguời trong khi đó không đụng đến các tế bào lành mạnh. . Các tên ‘lóng’ khác là nibble fish, kandal fish..

393-20

Garra rufa

       Từ khoảng năm 2006, một số Trung tâm chữa bệnh về chân bằng cho cá rỉa ( pedicure spa) đa được mở tại Hakone, Nhật và Umag (Croatia), dùng cá để làm sạch cho những người tắm. Sau đó những trung tâm loại này được khai thác tại Tàu, Belgium, Hòa Lan, Nam Hàn, Singapore, Bosnia-Herzegovia, Hungary, Hy lạp, Slovakia, Ấn, Pakistan, Thái, Cambodia, Singapore.. Pháp, Tây ban Nha. Đến 2007, cá đuợc Công Ty DoctorfishOnline bán sang Hoa Kỳ và năm 2008, 2 Trung tâm dùng cá rỉa chân do ngời Việt khởi xướng được khai trương tại Alexandria (Virginia) và Milwaukee (Wisconsin). Năm 2010, tại Anh Trung tâm đầu tiên hoạt động tại Sheffield .

394-20

   Tại Hoa Kỳ, John Hồ là nguời đầu tiên nghĩ đến việc khai thác kỹ thuật dùng cá rỉa chân tại tiệm ‘Nail’ của anh bằng cách nhập cá từ Tàu, và tiệm của anh đa trở thành nổi tiếng khi xuất hiện trên chương trình ‘Good morning America’ của đài truyền hình ABC. Hai tiệm ‘Yvone Hair & Nails’ ở Virginia của vợ chồng John Hồ và Yvonne Lê cung cấp dịch vụ ngâm chân trong bồn Plexiglas, để cá rỉa chân trong 15 phút, với lệ phi 35 USD. Sau thành công ban đầu với khoảng 9000 khách hiếu kỳ ghé thử, John Hồ đã khuếch trương bằng cách cho mở thêm những ‘chi nhánh kiểu franchise’ trong nghề nails, thiết kế loại bồn có thể thay nước sau mỗi lần ngâm chân và cá không thể bơi từ ngăn ngâm chân này sang ngăn ngâm chân bên kia.. 4 franchise đã được mở tại Virginia, Delaware, Maryland và Missouri..Nhưng chương trình của John Hồ đã bị..gián đoạn vì Cơ Quan Y Tế tại Fairfax County đã ra lệnh cấm hoạt động vì lý do có thể gây nguy hại cho sức khỏe.. Tại Calhoun (Georgia) Lân Trân, chủ tiệm’Sky Nails’.. đã chi 17 ngàn USD để mua cá và bồn..nhưng Georgia Board of Cosmetology lại không cấp giấy phép ! Tại Kent (Washington), tiệm Bamboo Nails, một franchise của John Hồ cũng lâm vào tình trạng tương tự.. Và hiện nay ít nhất là 14 Tiểu bang, gồm cả Texas và Florida đã xem việc dùng cá rỉa chân chữa bệnh là..bất hợp pháp..

395-20

   Tại Canada, tuy việc dùng cá rỉa chân hay Piscipedicure=pédicurie aux poissons cũng bị cấm tùy từng provinces (tỉnh), nhưng tại Quebec (2010) vẫn còn hoạt động để xem như một hiện tượng ‘kỳ dị‘. Tiệm Nails của Tami Chu, ‘Salon Tami Beauté des ongles’ (đuờng Duluth) dùng cá nhập từ Nam Hàn vẫn ..hoạt động, trong khi đó piscipedicure lại bị cấm tại Ontario !

   * Vài đặc điểm của cá Garra rufa :

Garra rufa là một trong những loài cá nhỏ nhất của đại gia đinh cá Chép (Cyprinidae). Chi Garra đuợc xem là chi cá ’ngoại, exotic’ không có mặt tại Bắc Mỹ; cá được nhập để dùng làm cá cảnh và ’rỉa chân’. Garra rufa được Peter Jarvis (Biologycal Synopsis of Garra rufa) mô tả như sau:

‘ Đầu không có vẩy, miệng có 2 đôi râu, dia bám nơi miệng phát triển dạng lưỡi liềm. Thân thuôn dài, tương đối mảnh và hình ống dài. Đường dọc thân chạy dài từ cuối mang đến chót đuôi. Vẩy tròn, nhỏ trung bình (29-36 vẩy trên đường dọc thân). Khởi điểm của vẩy lưng gần như ở ngang với khởi điểm của vẩy bụng. Số tia của vẩy thay đổi tuy nhiên nói chung: lưng (8), ngực (12-14), bụng (7-8), hậu môn (5) và đuôi (17). Mang loc có 12-26 tia lược..’

‘ Màu sắc của cá cung thay đổi từ nhạt đến xậm. Nói chung thân từ mầu olive- nâu nhạt đến xanh lam-lục, sườn có những vùng màu mốc và bụng màu từ vàng nhạt đến trắng nhợt.Một dải màu lam-lục xậm hơn chạy dọc theo sườn đến điểm chẻ của vẩy đuôi. Vẩy có thể vàng nhạt, viền màu xậm hơn. Vẩy đuôi có một đốm đen ở phần đáy..’

396-20

   Chiều dài của cá cũng thay đổi tùy địa phương sinh sống: Tại Thổ Nhỉ Kỳ: dài tối đa13 cm, nặng 39 gram; Iran: 24 cm, 129 gram; Do Thái: 14 cm.. Trung bình, khi nhập vào HK dùng làm cá rỉa chân, dài 7 cm.

   Garra rufa là loài cá ‘cận nhiệt đới’, nguồn gốc tại những khu vực sông, suối, đầm ao Tiểu Á thuộc luu vực của hệ sông Tigris-Euphrate, Cá sinh sống rất nhiều, và là loài rất ‘thông thuờng’ trong khu vực, thích ứng với các điều kiện khí hậu trong khu vực bao gồm các vi tuyến 29-40 đô Bắc, nhiệt độ thay đổi từ -10 độ C đến 36 độ C.

   Garra rufa dùng dia hút của miệng để hút thực phẩm là những rong rêu, vi sinh vật, vi tảo sống bám trên đá ở đáy sông như cyanobacteria, chrysophyta, chlorophyra (vi tảo lục). Khả năng sinh tồn, tương tranh kém nên có thể bị thu hẹp khi thả chung với loài cá diệt muỗi (Gambusia affinis). Ngoài ra , do tính cách ăn tạp của Garra rufa, nên các nhà môi sinh học tại Hoa Kỳ và Canada quan ngại đến vấn đề cá khi bị phóng thích ra sông ngòi và gây thay đổi tình trạng các vi tảo, thực vật thủy sinh của hệ sinh thái địa phuong..

397-20

Gambusia affinis 

   * Những vấn đề liên quan đến sức khỏe trong việc dùng Cá rỉa chân:

     - Khi sử dụng trong việc rỉa chân, Cá được quảng cáo là giúp ‘chữa bệnh’ ngoài da tại chân như chân bị lở (chàm=eczema), giúp trị và cải thiện psoriasis, trị nấm kẽ chân., giúp thư giãn tinh thần ..

     - Một nghiên cứu về sự hữu hiệu của việc dùng G. rufa trong việc trị Psoriasis (PubMed 1697753) ghi nhận khả năng ăn các tế bào chết của cá có thể có những ảnh huởng tốt trong việc trị psoriasis, trị liệu phối hợp chung với dùng tia UV.

     (Tổ chức Psoriasis Association đã cho biết: Tuy Psoriasis không phải là một bệnh truyền nhiễm, không thể truyền từ nguời này sang nguời khác bởi cá G. rufa, nhưng người bệnh psoriasis rất có khà năng nhiễm thêm các bệnh khác do khả năng miễn nhiễm của cơ thể đang bị suy thoái. Cá G. rufa có thể ăn bớt da chết nơi kẽ chân, nhưng không chắc đã..tốt cho người bị psoriasis..’. Tổ chức National Eczema Society cũng cho biết: ‘ trị eczema bằng cách cho cá rỉa ăn da chết sẽ gây hại thêm cho nguời đang bị eczema vì nơi vết thương thật ra đang..thiếu da !’

     - Một số những ‘quảng cáo’ thương mãi không dựa trên căn bản khoa học cho rằng:

      - “Khi rỉa và ăn các tế bào chết trên da, G. rufa tiết ra một men (?), men này có khả năng tái sinh, kích thích sự tạo tế bào mới của da (!?)

      - ’ Khi rỉa, G. rufa không những tái tạo da mà còn làm tăng sự lưu thông của máu, đồng thời kích thích các huyệt châm cứu nơi chân để làm thu giãn thần kinh (?!)    

      - Các nhà buôn, cung cấp cá còn đi xa hơn: ‘ cho rằng cá sản xuất ‘dithranol’, một men dùng để trị psoriasis!

398-20

         * Về phương diện vệ sinh cần lưu ý:

     Một trong những vấn đề được các Cơ quan Y Tế HK, Canada, Anh đặt ra là:Vệ sinh

         - Những người đến làm ‘nails’ có thể có những bệnh ngoài da truyền nhiễm và những bệnh này có khả năng truyền qua nước ngâm chân trong bồn thả cá và cũng có thể do chính cá đã mang sẵn mầm bệnh, Những quan ngại về lan truyền HIV và siêu vi gan đã được nêu ra, tuy nhiên chưa có bằng chứng chính thức.

         - Việc sử dụng cá ‘chữa bệnh’ bị cấm tại 14 Tiểu bang HK dựa trên điều luật: ‘Dụng cụ dùng trong Ngành Thẫm Mỹ phải được sát trùng hay phải vứt bỏ sau mỗi lần sử dụng’. Cá do nhập cảng nên khá đắt (John Hồ mua cá tại Thành Đô (Tàu) với giá 40 ngàn USD cho 10 ngàn con) không thể ..vứt bỏ chỉ sau một lần rỉa chân (chưa kể việc các nhà bảo vệ súc vật cho rằng cho cá ‘ăn’ nấm gây bệnh nơi chân..là ‘hành hạ‘ cá, trái với luật bảo vệ súc vật!). Cá không thể..sát trùng mà còn sống!

         - Các khoa học gia tại Anh đã bắt đầu lưu ý đến vấn đề có thể bị nhiễm trùng từ cá. Năm 2011, giới chức Anh điều tra vụ vi khuẩn bộc phát từ 6 ngàn cá Garra đưa từ Indonesia vào Anh để cung cấp cho các tiệm spa dùng trong bồn rửa chân: Các thử nghiệm đã phát hiện cá bị nhiễm vi khuẩn Streptococcus agalactiae ( thuộc nhóm B streptococcus), vi khuẩn này có thể gây bệnh sưng phổi và những bệnh nhiễm trùng xương, khớp xương, máu. nơi mọi lứa tuổi nhất là trẻ sơ sinh. Năm 2012, trong khi kiểm soát lô cá gọi là ‘fish spas’ đưa từ Indonesia vào Anh, giới chức y tế đã xác định cá mang nhiều vi khuẩn có thể gây nhiễm mô mềm như Vibrio vulnificus, V. cholerae và S. agalactiae..Những chủng vi khuẩn này lại còn kháng được nhiều chất kháng sinh, kể cả tetracyclines, aminoglycosides nhu gentamicin, neomycin và streptomycin..

         - Tại Hoa Kỳ, một tài liệu của CDC công bố tháng 6-2011 cho biết:    ‘tuy cho đến nay, chưa có những báo cáo về vấn đề nhiễm bệnh do ngâm chân cho cá rỉa’ ..’tuy nhiên, ngâm chân trong bồn cho cá rỉa có thể đã gây ra những đột biến tăng lên về các trường hợp nhiễm trùng da do vi khuẩn mycobacterium không thuộc nhóm gây lao phổi, kể cả nhiễm Mycobacterium abscessus và M. fortuitum.

Ghi chú:

       - Ngoài Garra rufa là loài ‘chính’ mệnh danh là Fish Doctor, nhiều tiệm ‘Pedicure spa’ sử dụng một loài cá khác rẻ tiền, cũng..thích rỉa chân , gọi tên lóng là ‘chin-chin’. Chin chin là tên Tàu của Cá rô phi (Tilapia), chin chin dùng trong spa đuợc xem là..giả, cá lớn hơn Garra, miệng có răng mịn, có thể cạp da trong khi đó garra..không răng. Tiệm nails tại Derry, New Hampshire của Kim Ong đã thử dùng loài cá này, mua từ TB Washington..

399-20

         - Trên thị trường cá cảnh , có loài Garra bicornata = Rhino garra, gốc từ Ấn độ, Nepal.. hình dạng rất giống với Cá sứt mũi VN, chỉ khác biệt ở vẩy có nhiều màu, nắp mang có đốm vàng..

400-20

Rhino garra

Tài liệu sử dụng :

         - Fishes of the Cambodian Mekong ( Rainboth-FAO)

         - MedLibrary.org : Garra

         - WebMD : Fish spa pedicure FAQs

         - FishBase :Garra rufa, Gara fuliginosa, Garra nasuna

nguon: http://ucchau.ndclnh.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2427:t-ca-st-mi-n-ca-ra-chan&catid=17:bien-kho&Itemid

Dòng Chúa Cứu Thế SàiGòn
hát nhạc trữ tình bằng giọng "Quảng Nam"